Edukacja na Podlasiu

Zabawa ruchowa jako jedna z form postępowania korekcyjnego z dziećmi w wieku przedszkolnym

wtorek, 20 marzec 2007

Z danych statystycznych uzyskanych na podstawie bilansów zdrowia, prowadzonych przez Instytut Matki i Dziecka wynika, że 30% dzieci 4 – letnich oraz 40% dzieci 6 – letnich zakwalifikowano do grup dyspenseryjnych. Ponadto, u niektórych dzieci w wieku przedszkolnym (ok. 30%) zauważa się tendencje do pogłębiania krzywizn fizjologicznych. Najbardziej niepokojące jednak są doniesienia o dość licznych przypadkach postaw skoliotycznych u przedszkolaków tj. zmianach zachodzących w płaszczyźnie czołowej (np. asymetria barków, łopatek, trójkątów talii, miednicy), które mogą w przyszłości przekształcić się w skoliozę prawdziwą.

Wyniki innych badań prowadzonych przez tę samą placówkę świadczą o tym, że blisko połowę czasu między godz. 9 – tą a 12 – tą przedszkolaki spędzają w pozycji siedzącej. Wszystkie powyższe dane wskazują na zasadność wdrażania do programów wychowania przedszkolnego różnorodnych, zorganizowanych form aktywności ruchowej, w rozszerzonym wymiarze czasowym „każdy bowiem wiek ma swoje prawa i potrzeby, które system oświaty powinien uwzględniać i do nich dostosowywać swoje wymogi” (Przewęda).
    Jako nauczyciel z wieloletnim stażem dostrzegam istotę poruszanego zagadnienia, stąd też mój świadomy wybór tematu pracy.

ROZDZIAŁ I

1.1 Rozwój dziecka w pierwszym roku życia

    Przedstawienie poszczególnych funkcji rozwoju rozpoczynam od funkcji, które dotyczą ruchu: raczkowanie, siadanie, chodzenie.
    Raczkowaniem nazywamy posuwanie się do przodu na dłoniach i kolanach. Rozwój raczkowania nie jest niczym innym, jak stopniowym podnoszeniem się z położenia na brzuchu do skoordynowanego posuwania się na czworakach.
    Najważniejsze stopnie rozwoju ruchu w położeniu na brzuchu:

noworodek obraca głowę na boku i jest w stanie na moment ją unieść, ramiona ma mocno zgięte, dłonie zaciśnięte w piąstki, a kolana podciągnięte pod brzuch
w pierwszych miesiącach niemowlę ćwiczy z zapałem podnoszenie głowy. Przy tym ruchu wzmacniają się mięśnie karku, pleców i ramion. Niemowlę potrzebuje około trzech miesięcy, aby nauczyć się prostego utrzymania głowy przez kilka minut w pozycji na brzuchu i pewnego podparcia się na przedramionach. Mniej więcej po drugim kwartale dziecko nie potrzebuje już pomocy przedramion, dalej wyciąga ramiona i podpiera się na rękach, głowa i klatka piersiowa są nad podłożem. W tej pozycji udaje się dziecku zmienić położenie np. obrócić się dookoła własnej osi i pełzać jak foka
około dziewiątego miesiąca będzie kołysać się na czworakach. Po kilku tygodniach ćwiczeń nadchodzi wreszcie moment: dziecko zaczyna raczkować na czworakach. Raczkowanie jest końcowym stadium prymitywnej formy poruszania się. Jest to jednak bardzo ważna funkcja rozwoju, która jest gruntownym ćwiczeniem wszystkich mięśni, całej koordynacji i równowagi, niezbędnych dla późniejszego chodzenia.

    Siadanie jest funkcją motoryczną, której celem nie jest poruszanie się do przodu. Zdolność swobodnego siadania zakłada opanowanie trzech funkcji zasadniczych: prostego trzymania głowy w każdym położeniu ciała, zginania bioder i aktywnego obrotu tułowiem.
Głowa noworodka w położeniu na plecach opada na bok. Dopiero po kilku tygodniach niemowlę jest w stanie coraz częściej i coraz dłużej trzymać głowę pośrodku. Pod koniec pierwszego kwartału będzie ono w stanie, jeśli podtrzymamy niemowlę, w pozycji siedzącej, utrzymać główkę chwiejnie przez kilka sekund. W szóstym miesiącu dziecko powinno już prawidłowo utrzymywać głowę.
Następna funkcja cząstkowa to ruch bioder. Zdrowe niemowlę od urodzenia wymachuje obiema nóżkami. Ruchy są coraz mocniejsze i nóżki zakreślają coraz większe łuki, aż za którymś razem będą mogły pozostać przez kilka sekund „w górze”. Jest to możliwe przez silne zgięcie bioder.
Trzecim warunkiem opanowania pozycji siedzącej jest obrót tułowia. Niemowlę dochodzi w swym całym rozwoju ruchowym do punktu zwrotnego: zaczynają obracać się bez niczyjej pomocy z pleców na brzuch. Opanowanie tych trzech funkcji cząstkowych: utrzymanie głowy, zginanie bioder obrotu ciałem, jest niezbędne dla osiągnięcia pozycji siedzącej. Nowe położenie ciała dziecko doskonale opanowuje do około dziesiątego miesiąca.
    Chodzenie jest tylko jedną z kilku ważnych funkcji, niemniej jednak dla człowieka bardzo charakterystyczną. W świecie zwierząt pewne funkcje są lepiej wyspecjalizowane niż u człowieka (np. zmysł węchu u psa), jednak postawa wyprostowana, którą człowiek przyjmuje podczas stania i chodzenia, jest typowa tylko dla niego.
Na bazie odruchu noworodek czyni automatyczne kroki, gdy tylko jego nóżki na przemian dotykają podłoża. Ten odruch można obserwować u zdrowych niemowląt przez jeden do dwóch miesięcy, potem zanika on na zawsze.
Pod koniec trzeciego miesiąca dziecko kurczy się w sobie, gdy próbuje się je postawić na podłoże. Ta faza rozwoju może trwać kilka tygodni i jest zupełnie normalna.
Po upływie około kwartału niemowlę znów reaguje „aktywnie”. Nogi są wyprostowane – bardziej w stawie kolanowym, mniej w biodrach – i mogą na jedną do dwóch sekund utrzymać cały ciężar ciała. Postawa jest jeszcze kurczowa, tułów trochę pochylony do przodu, a palce u nóg często zgięte podeszwowo. Głowa jest już trzymana prosto. Po kilku tygodniach pojawiają się nowe ruchy. Dziecko zaczyna sprężynować: przytrzymywane za tułów przykuca na całych stopach i zaraz potem podskakuje poprzez wyprost bioder, kolan i stawu skokowego. Ruch ten powtarza się kilkakrotnie.
Pod koniec dziewiątego miesiąca wystarczy trzymać niemowlę tylko za dłonie: stoi ono już prosto na stopach, i to przynajmniej przez pół minuty, bez większego trudu. Następnie, gdy może przytrzymać się rąk rodziców, czyni pierwsze kroki do przodu. Wbrew powszechnej opinii tylko 60% wszystkich dzieci potrafi na swoje pierwsze urodziny samodzielnie poczynić kilka kroków.

1.2 Diagnostyka wieku chodzenia u dzieci 2 – letnich

    Koniec pierwszego roku życia nie jest wcale końcem wielkiego etapu rozwoju. Dopiero po ukończeniu dalszego kwartału dziecko potrafi samodzielnie chodzić.
Wiek od 13 do 17 miesiąca
Dziecko idzie pewnie, robiąc przynajmniej pięć kroków i niesie piłkę lub inny duży przedmiot, obejmując go obiema rękami i ramionami, nie tracąc przy tym równowagi. Obiema rękami podnosi przedmiot z podłogi z pozycji stojącej, nie podpierając się przy tym ani nie siadając.
Wiek od 15 do 19,5 miesiąca
Dziecko w pozycji stojącej lub klęczącej, bez pomocy wspina się na krzesło, siada lub staje na nim, a następnie schodzi na brzuchu opuszczając najpierw nogi.
Wiek od 16,5 do 21 miesiąca
Dziecko trzyma się poręczy obiema rękami, stawia najpierw jedną, potem drugą nogę na ten sam stopień i znów rozpoczyna tą samą nogą, co za pierwszym razem. W ten sposób schodzi po trzech stopniach w dół.
Wiek od 20 do 26 miesiąca
Dziecko przynajmniej przez trzy sekundy stoi na jednej nodze i trzyma się jedną ręką, nie tracąc przy tym równowagi.
Wiek od 28 do 36 miesiąca
Dziecko jeździ na rowerze o trzech kółkach, naciskając na pedały. (Rower porusza się bez popychania przynajmniej jeden metr do przodu).
Wiek od 35 do 45 miesiąca
Dziecko „krokiem dorosłym” (naprzemiennym) schodzi po schodach trzy stopnie w dół nie trzymając się.

1.3 Charakterystyka rozwoju psychoruchowego dzieci w wieku przedszkolnym

    Dla rozwoju psychoruchowego dzieci w wieku przedszkolnym charakterystyczna jest pewna prawidłowość: między 3 a 4 rokiem życia, podobnie jak między 5 a 6, tempo zmian rozwojowych jest na ogół umiarkowane. Wyraźne ich nasilenie, najintensywniejszy postęp procesów psychicznych i sprawności następuje w 5 roku życia tzw. „złoty wiek” dzieciństwa lub I apogeum motoryczności. Charakterystykę rozwoju dziecka przedszkolnego, dla uwypuklenia różnic młodszej (3- i 4- latki) i starszej (5- i 6- latki) grupy przedstawię tabelarycznie. (Proces korygowania wad postawy pod redakcją M. Kutzner – Kozińskiej s. 341 – 343)

Tabela I. Zestawienie podstawowych cech rozwoju psychomotorycznego umiejętności ruchowych dziecka w wieku przedszkolny

	Trzy- i czterolatki	Pięcio- i sześciolatki
1. PROPORCJE	Duża głowa stanowiąca ok. 1/5 długości całego ciała, długi tułów (2/5dł.), krótkie i słabe kończyny, nogi stanowią 2/5 długości całego ciała	Następują istotne zmiany w proporcjach ciała, kończyny (zwłaszcza dolne) wydłużają się znacznie, powodując ogólne wysmuklenie.
2. KOŚCIEC	Jest miękki, elastyczny, zbudowany w znacznej części z tkanki chrzęstnej – z tego powodu wykazuje dużą odporność na złamania, ale także – w złych warunkach – łatwo ulega deformacjom; stawy mają dużą ruchomość, ruchomość słabe jeszcze i rozciągliwe więzadła pozwalają na wykonywanie obszernych ruchów i przyjmowanie niewygodnych lub niemal niewykonalnych dla człowieka dorosłego pozycji, np. siad klęczny ze stopami rozwartymi, ustawiony na zewnątrz podudzi – pozycja ta jest zdecydowanie nieprawidłowa: pogłębia koślawość kolan, rozciąga więzadła stabilizujące staw kolanowy i skokowy.	Stają się mniej wiotkie, proces kostnienia zauważalny początkowo w kościach nadgarstka – stąd pewniejsze i sprawniejsze ruchy dłoni (postęp w wykonywaniu rzutów, a zwłaszcza chwytów, np. piłki); kształtują się wyraźnie i ustalają krzywizny kręgosłupa.
3. MIĘŚNIE	Ogólna masa mięśni w stosunku do ciężaru ciała jest niewielka; włókna mięśniowe wiotkie, delikatne, cienkie o znacznej ilości wody; występuje obfita tkanka tłuszczowa, mięśnie kurczą się powoli i długo, łatwo ulegają zmęczeniu, szybko się męczą, nie są zdolne do wysiłku długotrwałego i o dużym natężeniu, lepiej pracują duże grupy mięśniowe, np. tułowia niż drobne, np. rąk ( przy rysowaniu dzieci wykazują zamaszyste ruchy całym ramieniem).	Następuje szybki przyrost masy mięśniowej i rozwój mięśni spowodowany zmniejszaniem ilości wody we włóknach mięśniowych przy jednoczesnym wzroście substancji białkowych i tłuszczowych.
4. KOORDYNACJA	Słaba, dziecko traci dużo energii na wykonywanie prostych czynności ruchowych, proponowane zabawy i zadania ruchowe powinny być zrozumiałe i łatwe do wykonania, niemożność stosowania kombinacji ruchowych, tzn. łączenia biegu ze skokiem, biegu z rzutem, itd.; gdy polecimy dziecku wykonać rzut z rozbiegu, będzie ono początkowo biegło, a następnie zatrzyma się i wykona i wykona rzut z miejsca, ruchom właściwym towarzyszą tzw. Przyruchy, czyli synkinezje, np. wielokrotnie zamachy, uginanie nóg, wysuwanie języka przed wykonaniem ćwiczenia (np. rzutu), kopiąc lub rzucając piłkę wykonują nieskoordynowane ruchy całym ciałem.	Dzięki rozwojowi tzw. małych grup mięśniowych (np. rąk) dziecko stać jest na ruchy znacznie bardziej precyzyjne (np. potrafi ono przenieść kubek z płynem nie rozlewając go), 5- i 6- latki zazwyczaj potrafią już wiązać sznurowadła, zapinać guziki, nawlekać koraliki, ich ruchy stają się bardziej skoordynowane, celowe, oszczędne, zręczne, szybsze i dokładniejsze, w znacznym stopniu ulegają również automatyzacji, zanikają przyruchy, lepsza koordynacja stwarza możliwość wykonania ruchów złożonych, takich jak: skok lub rzut z rozbiegu, podrzut i chwyt przyboru, itp.
5.ĆWICZENIA RÓWNOWAŻNE	Trudności w utrzymywaniu równowagi – zwłaszcza 3- latki z trudem przechodzą po pniu drzewa lub wzdłuż ławeczki gimnastycznej.	Znaczny postęp w ćwiczeniach równoważnych – dzieci potrafią stać nieruchomo z zamkniętymi oczami, przejść bez upadku po wąskiej ławeczce, jeździć na rowerze dwukołowym, stanąć na jednej nodze, zachowując równowagę.
6. ĆWICZENIA Z PIŁKĄ (LUB INNYMI PRZYBORAMI)	Toczenie piłki w siadzie, kopanie, rzuty piłki z siadu i pozycji stojącej (w bezruchu), próby celowania.	Rzuty i chwyty w miejscu i w ruchu, rzuty i chwyty w parach, w kole, na odległość, w miejsca i z rozbiegu, rzuty do celu ustawianego w pionie lub w poziomie, przerzucanie piłki nad siatką (sznurkiem), toczenie piłki w slalomie.
7.ZABAWY ORIENTACYJNO - PORZĄDKOWE	Prawidłowe reagowanie na 1, najwyżej dwa sygnały, np. uniesienie przez nauczyciela żółtej szarfy – przyjęcie pozycji skoordynowanej na stojąco, pokazanie niebieskiej szarfy – dzieci przyjmują pozycję skoordynowaną w siadzie	Możliwość wprowadzenia 3, a nawet 4 sygnałów (trudne!) oznaczających przyjęcie różnych pozycji lub takich samych pozycji, ale w innych ustawieniach, ewentualnie sygnały te równoznaczne są z wykonaniem wcześniej ustalonych ćwiczeń.

ROZDZIAŁ II

2.1 Elementy 24 – godzinnego systemu przeciwdziałania wadom postawy.

Większość czasu w ciągu dnia, zarówno w pracy, jak i odpoczynku, wykonujemy w pozycji siedzącej. Aby w natłoku obowiązków znaleźć czas na aktywną zabawę, ruch należy, pozostały czas, szczegółowo rozplanować w systemie dziennym, tygodniowym. Wdraża to dziecko do gospodarowania własnym czasem i ogólnie wpływa korzystnie na jego rozwój. Niezbędna jest tutaj również świadomość rodziców, dzieci, młodzieży jak ważna jest przemyślana organizacja warunków życia.
Sen dla dzieci młodszych (kl. I – IV) winien wynosić minimum 10 – 11 godzin na dobę, dla starszych 8 – 9 godzin.
Najlepsze posłanie to takie, gdzie materac zbytnio się nie ugina, mała poduszeczka (aby wypełniać przestrzeń między barkiem a uchem w pozycji leżenia na boku). Najbardziej wszechstronne zastosowanie dla wszystkich wad ma pozycja leżąc na plecach.
Rozruch poranny winien trwać 15 min. Charakter ćwiczeń: obszerne, luźne ruchy kończyn górnych i dolnych oraz tułowia, trochę biegów i podskoków. Po rozruchu zaleca się poranne zabiegi higieniczne.
Praca w szkole odbywa się w warunkach kilkugodzinnego siedzenia w ławkach czy przy stolikach, dlatego też odpowiednie ich proporcje mają znaczny wpływ na postawę. W klasach I – IV dzieci mają swoje stałe pomieszczenia i miejsce, łatwiej więc dobrać właściwy rozmiar ławki.
Ćwiczenia śródlekcyjne połączone są ze swobodnym oddychaniem. Warianty tych ćwiczeń można mnożyć. Należy tylko pamiętać, iż mają one stanowić przeciwwagę dla pozycji siedzącej, odprężyć dziecko fizycznie i psychicznie.
Lekcje WF w szkole powinny obejmować większość dzieci z wadami postawy. Nauczyciel musi być powiadomiony o wskazaniach i przeciwwskazaniach specyficznych dla dziecka, w związku z jego wadą. Jednocześnie, znając występujące w klasie odchylenia, powinien nawet w szkolnych zajęciach WF uwzględniać potrzeby nie tylko rozwojowe, ale i korekcyjne.
Zajęcia pozaszkolne dla dzieci z wadami postawy obejmują dwukrotne w ciągu tygodnia ćwiczenia na sali i dwukrotne na pływalni w zespole specjalnym. W pozostałych dniach tygodnia dziecko ćwiczy w domu pod kontrolą rodziców. Odpoczynek, dowolnie przez dziecko dobierany ma mieć charakter czynny i zawierać elementy ruchu pod różnymi postaciami.
Odrabianie lekcji – dziecko, zwłaszcza starsze, codziennie kilka godzin spędza nad odrabianiem lekcji. Aby przeciwdziałać wadom postawy niezbędne jest opanowanie prawidłowej pozycji roboczej. Do tego jednak potrzebne są następujące warunki: biurko lub stół, z oświetleniem padającym z lewej strony, o takiej wysokości, by przy siedzeniu dziecko, opierając się o blat, miało kręgosłup wyprostowany i barki ustawione poziomo. Wysokość krzesła powinna odpowiadać długości podudzia, stopy oparte o podłogę, wymodelowane oparcie podpiera odcinek lędźwiowy kręgosłupa. Zasadą obowiązującą przy odrabianiu lekcji jest zmienność pozycji. Częściowe odciążenie kręgosłupa uzyskuje się w pozycji klęcznej na taborecie; z podparciem na przedramionach, w której można odrabiać część lekcji ustnych, wymagających w niewielkim stopniu notowania. Lekcje wyłącznie ustne można przygotować w pozycji leżąc na brzuchu, stosując zależnie od wady postawy podparcie na dłoniach – tzw. sfinks (zastosowanie: kifoza lędźwiowa lub totalna) – lub płasko położonych dłoniach z książką umieszczoną niżej poza tapczanem. Prawidłowa odległość oczu od książki ok. 30 cm.
Odżywianie winno być pełnowartościowe, według ogólnie znanych zasad. W przypadku nadwagi należy stosować dietę odchudzającą zgodnie z zaleceniami lekarza. Nadmierny ciężar ciała stanowi poważny czynnik pogłębiający wadę.

ROZDZIAŁ III

Dzieci z najmłodszej i najstarszej grupy przedszkolnej zasadniczo różnią się wizualnie (wysokość, ciężar, proporcje ciała), przyjęto jednak podobne zworce prawidłowych postaw nawykowych dla dzieci w wieku od 3 do 6 lat. Wzorce te opracowane zostały przez Instytut Matki i Dziecka, i stanowią podstawowe kryterium oceny poprawności postawy ciała dziecka. Prawidłową (habitualną) postawę ciała dziecka w wieku przedszkolnym charakteryzuje w oględzinach z boku:

obecność lordozy szyjnej,
niewielka kifoza piersiowa,
zaznaczona lordoza lędźwiowa,
wysunięty do przodu brzuch; gdy dziecko stoi tyłem, a następnie przodem o badającego:
niewielka koślawość kolan,
ustawienie pięty w przedłużenie osi podudzia.

    Podstawowe kryteria różnicujące poprawność postawy ciała 3-, i 4- latków od 5- i 6- latków to:
1) stopień koślawości kolan ( u dziecka 2- letniego norma wynosi 4 cm odległości między kostkami przyśrodkowymi, z czasem odległość ta powinna ulegać zmniejszeniu – do ok. 2 cm u dziecka z najstarszej grupy przedszkolnej, tj. u 6- latka);
2) stopień wystawania brzucha – cecha ta powinna stopniowo zanikać, tzn. u „starszaka” wysunięty do przodu brzuch stanowi jeszcze normę rozwojową, aczkolwiek jest to typowy raczej dla malucha element postawy ciała.
Często popełnianym błędem diagnostycznym przy ocenie wielkości lordozy lędźwiowej jest utożsamianie wypiętego brzucha z pogłębieniem tej krzywizny kręgosłupa. Rzeczywiście, najczęściej wysunięty ku przodowi brzuch jest elementem towarzyszącym hiperlordozie lędźwiowej, ale (zwłaszcza u małych dzieci) nie można obu nieprawidłowości identyfikować ze sobą w sposób jednoznaczny. U przedszkolaków wystawanie brzucha na ogół spowodowane jest słabą jeszcze siłą mięśni, a lordoza lędźwiowa pozostaje w normie lub nie jest nawet w pełni ukształtowana.
3) stopień wysklepienia stopy. Do końca 4- tego roku życia za normę uznaje się tzw. „fizjologiczne płaskostopie”. Stopa dziecka sprawia wrażenie płaskiej. Zjawisko to występuje u ok. 90% dzieci w tym wieku. W tym czasie szkielet kostny stopy nie jest jeszcze całkowicie ukształtowany, zawiera dużo elementów chrzęstnych i obfitą podściółkę tłuszczową. Ta miękka warstwa spełnia niejako rolę ochraniającą przed urazami słaby układ kostno- mięśniowy. Łuk podłużny stopy jest wyraźnie widoczny w odciążeniu (tj. w pozycji siedzącej lub leżącej), natomiast w pozycji stojącej i podczas chodu ulega wyraźnemu obniżeniu, spłaszcza się.
Od 5- tego roku życia notuje się silny rozrost stopy. Znacznie wydłuża się ona i rozszerza, a także ulega wysklepieniu. Jest to przejaw wzmacniania się jej układu kostno – mięśniowego. U dziecka 6- letniego, za stan prawidłowy uznaje się, gdy stopy zachowują łuk podłużny podczas stania na obu kończynach dolnych.
    Okres między trzecim a szóstym rokiem życia dziecka jest etapem intensywnych zmian w budowie stóp, stąd zaleca się w tym względzie specjalną troskę o stosowanie zasad profilaktyki.

ROZDZIAŁ IV

4.1 Pojęcie zabawy i gry ruchowe

    Najbardziej popularną i najwłaściwszą formą „zorganizowanej” aktywności fizycznej przedszkolaków są gry i zabawy ruchowe.
Zabawy ruchowe odznaczają się wielką różnorodnością i swobodą, dużą możliwością przejawiania inicjatywy i twórczości w dziedzinie stosowania ruchu, ponieważ istniejące w nich reguły kontrolują nie ruchy, lecz samą strukturę zabawy jako całość (R. Trześniowski).
W zabawach ruchowych uaktywniają się prawie wszystkie grupy mięśniowe związane z działalnością całego ośrodka ruchowego oraz kory mózgowej. Wiele zabaw zawiera w sobie przynajmniej jeden z rodzajów ćwiczeń fizycznych jak: chodzenie, bieganie, skoki, rzuty, czworakowanie, pełzanie i ćwiczenia z przyborem. Polegają one zazwyczaj na rywalizacji indywidualnej – kto najładniej, kto dokładniej wykonał zadanie, kto szybciej, kto dalej.
Gra ruchowa jest wyższą formą zabawy ruchowej zróżnicowaną pod względem trudności ruchu. Biorą w niej udział drużyny (zespoły) rywalizujące ze sobą o zwycięstwo.

4.2 Funkcje zabaw i gier w procesie kształcenia i wychowania

Zabawy i gry ruchowe pełnią następujące funkcje w procesie kształcenia i wychowania fizycznego:

kształcąca – wyposażenie w podstawowe formy ruchu i podstawowe umiejętności stanowiące podstawę dla rozwoju bardziej skomplikowanych elementów technicznych w konkretnych dyscyplinach, rozwijanie zdolności motorycznych
poznawcza – poznawanie nowych wiadomości związanych z różnymi dziedzinami życia (przyroda, sztuka, nauka – integrowanie treści różnych przedmiotów)
socjalna – wdrażanie do pełnienia różnych funkcji społecznych (przewodzenie grupie, współpraca w grupie, podporządkowanie się)
wychowawcza – kształtowanie postaw moralnych i cech charakteru potrzebnych do prowadzenia twórczego i aktywnego życia, kontrolowanie negatywnych emocji
hedonistyczna – odpoczynek, podejmowanie aktywności ruchowej w celu zaspokojenia spontanicznych potrzeb i radości wypływających z uczestnictwa w zabawie, grze (Lider nr 5 2000)

4.3 Rodzaje i charakterystyka zabaw i gier ruchowych

Zabawy orientacyjno – porządkowe
Celem ich jest pobudzanie procesów myślenia, reagowania, orientacji, odróżniania i zapamiętywania poleceń, sygnałów, kolorów, dźwięków.
Zabawy orientacyjno – porządkowe pomagają wyrabiać dyscyplinę, wdrażają dzieci do karności i porządku. Ten rodzaj zabaw pozwala odpowiednio ustawić grupę, podzielić dzieci na zespoły, wyuczyć najprostszych form zbiórek i ustawień:

w rzędzie – czyli w kolejce,
w dwurzędzie z chwytem rąk – czyli w parami,
w kole,
w gromadce,
w luźnym ustawieniu – rozsypce.

Przykład zabawy: „Słonko świeci – deszcz pada”.

Zabawy z elementami równowagi
Kształcenie umiejętności utrzymania równowagi w różnych sytuacjach życia codziennego, zwłaszcza chodu w utrudnionych warunkach to ich główny cel. Zdolności te rozwijamy poprzez przejścia po zwężonych torach, ścieżkach, wyrysowanych liniach prostych i krętych, po lince po szerokiej desce na podwyższeniu. Zabawy równoważne mogą również polegać na przekraczaniu przeszkód w terenie – tych naturalnych jak i rozłożonych przyborów, rozciągniętych linek.
Przykład zabawy: „Bociany chodzą po łące”

Zabawy z elementami czworakowania i pełzaniem
Zabawy na czworakach podtrzymywać mają naturalną gibkość kręgosłupa, wyrabiać swobodę ruchów, wzmacniać mięśnie tułowia, szyi, pasa barkowego oraz ramion, a przy tym samym wyrównywać nieprawidłowości postawy. Podobne cele stawiamy zabawom w podporze, w pełzaniu, czołganiu, przetaczaniu się.
Przykład zabawy: „Koty i myszy”

Zabawy z elementami wspinania się
W sali, a zwłaszcza w terenie, urządzić można tory przeszkód, na których będą nabierać wprawy w wdrapywaniu się, przełażeniu. Takie zabawy są bardzo cenne dla rozwoju ogólnej siły, zwinności, zaradności, odwagi, oswojenia z wysokością i przestrzenią.
Przykład zabawy: „Koty na płoty”

Zabawy z elementami podskoku i skoku
Podskoki wykonujemy przednią częścią stopy. Zwracamy uwagę na ich miękkość i elastyczność.
Przykład zabawy: „Szycie na maszynie”

Zabawy bieżne
Celem i zadaniem zabaw bieżnych jest wyrabianie swobody i szybkość biegu, zwrócenie uwagi na poprawność i skoordynowanie ruchów ramion i nóg.
Przykład zabawy: „Pułapka na myszy”

Zabawy rzutne, chwytne, z celowaniem i z toczeniem
W zabawach rzutnych trzeba przestrzegać zasady wykonywania rzutów i chwytów tak prawą, jak i lewą ręką. Przy chwytaniu piłki zwracamy uwagę na tzw. chwyt wolny, tj. chwyt w ręce bezpośrednio z powietrza – bez przyciągania piłki do tułowia. Stopniowanie trudności w zabawach chwytnych polega na stopniowaniu odpowiednich przyborów (woreczki, piłki średniej wielkości, małe, gumowe piłeczki)
Przykład zabawy: „Kto trafi w piłkę?”

4. 4 Znaczenie zabaw i gier w rozwoju dzieci

    Przedszkolaki odczuwają zmęczenie nie tylko pod wpływem wysiłku fizycznego o znacznym natężeniu, ale także na skutek pewnej monotonii ruchu. Prowadząc zajęcia w przedszkolu należy mieć na uwadze tę specyfikę ruchu dziecka i szczególnie starannie stosować się do zasady wszechstronności i zmienności pracy mięśni.
    Zabawy i gry ruchowe są atrakcyjną formą ćwiczeń dla wszystkich grup wiekowych także dla młodzieży i dorosłych.
Zwłaszcza jednak dla dzieci w wieku przedszkolnym powinny być podstawowym środkiem realizacji zadań wychowania fizycznego. Ich atrakcyjność polega na różnorodności, swobodzie działania, prostocie ruchów, możliwości dokonywania wyboru rozwiązań i sprawdzenie się z rówieśnikami.     Zabawy ruchowe mają ogromny wpływ na rozwój fizyczny dziecka. Systematyczne ich wykonywanie odpowiednio kształtuje i wzmacnia wszystkie części ciała dzieci, tak zewnętrzne jak i wewnętrzne. Powiększa się siła mięśni, rozwija koordynacja i zręczność ruchów. Wzmaga się wewnętrzna przemiana materii. W najwyższym stopniu zaspokajane jest zapotrzebowanie na tlen, w związku z czym nie dochodzi do powstawania niedokrwienia, ogólnego osłabienia fizycznego czy otyłości.
    Zabawy ruchowe zwiększają fizyczną wytrzymałość dziecka oraz kształtują prawidłową postawę ciała. Również dobroczynny wpływ wywierają na system nerwowy. W związku z czym stają się one doskonałym środkiem walki z rozdrażnieniem i nerwowością dzieci.
    Także w profilaktyce korekcji wad postawy zabawy i gry ruchowe powinny zajmować należyte sobie, szczególne miejsce. W znacznym stopniu uatrakcyjni to zajęcia i zmobilizuje ćwiczących do większego wysiłku. Odpowiednio stosowane mogą wywierać korzystny wpływ na kształtowanie nawyku prawidłowej postawy i wzmocnienie gorsetu mięśniowego. Klasyczne gry i zabawy ruchowe można z powodzeniem zmodyfikować przystosowując je tym samym do potrzeb korektywy. W tym celu należy unikać zabaw skocznych (zwłaszcza na twardym podłożu), wyeliminować gry i zabawy z mocowaniem i dźwiganiem, zaakcentować natomiast zabawy orientacyjno – porządkowe (z elementami przyjmowania prawidłowej postawy), zabawy na czworakach, zabawy rzutne, zabawy z elementami wzmacniania mięśni grzbietu, brzucha i pośladków, ćwiczenia stóp oraz ćwiczenia oddechowe. Najlepszymi ćwiczeniami oddechowymi są te, które w sposób naturalny aktywizują funkcję narządów. Należą do nich: bieg, chód, ćwiczenia dynamiczne o obszernych ruchach, angażujące liczne zespoły dużych mięśni.

ROZDZIAŁ V

    Rodzice często nie dostrzegają nieprawidłowości sylwetki dziecka i rozpoczynającej się wady postawy. Mając na uwadze ich nieuświadomienie w tej dziedzinie, powinno się wyjść naprzeciw tym problemom. W ramach profilaktyki wykorzystuje się zebrania z rodzicami. Nauczyciel, bądź lekarz ogólny lub z Poradni Zdrowia powinien wprowadzając rodziców w problem podać istotne wiadomości o rodzajach wad postawy i wynikających z tego zagrożeniach. W sposób przystępny nauczyciel powinien wyjaśnić, co jest przyczyną powstawania wad, na co należy zwrócić uwagę obserwując dziecko. Poinformować należy jak powinna wyglądać prawidłowa postawa dziecka, nauczyć rodziców stałej obserwacji sylwetki rosnącego dziecka.
W ramach profilaktyki rodzice powinni dowiedzieć się, że najważniejszymi przyczynami powstawania wad postawy są:
- brak odpowiedniej ilości ruchu – siedzący tryb życia;
- często nieprawidłowe pozycje podczas pracy przy stoliku, czy wręcz nieodpowiednio przygotowane do tego miejsce, zmuszające dziecko do kilkugodzinnego przebywania w nieprawidłowej pozycji;
- braki we właściwym odżywianiu
- brak czynnego wypoczynku.
    Rodziców mających wątpliwości w ocenie poprawnej sylwetki dziecka, uzyskane informacje skłonią do wizyty u lekarza ortopedy. Wpłyną też na większą troskę o tryb życia dziecka, jego stanowisko pracy, czy miejsce nocnego wypoczynku, które podlegają prawom tzw. systemu 24 - godzinnego przeciwdziałania wadom postawy.

ZAKOŃCZENIE

    Gimnastyka korekcyjna w przedszkolu, w porównaniu ze szkolną, rządzi się swoimi prawami. Korektywna, we właściwym tego słowa znaczeniu, wymaga dużej dokładności i precyzji ruchów, egzekwowanych od starszych dzieci poprzez ćwiczenia w formie ścisłej. Takiej formy nie należy preferować u przedszkolaków, dla których byłoby to niezgodne z ich potrzebami i możliwościami psychofizycznymi. Dlatego najbardziej popularną formą „zorganizowanej” aktywności fizycznej przedszkolaków są gry i zabawy ruchowe, wzbogacone o elementy gimnastyki korekcyjnej. Klasyczne gry i zabawy ruchowe można modyfikować przystosowując je tym samym do potrzeb korektywy. W pracy z przedszkolakami dominującą formą przekazu jest pokaz z objaśnieniem, w którym zwracamy uwagę na najważniejszy element zabawy lub ćwiczenia. Stosowanie przyborów i przyrządów znacznie urozmaica zajęcia, intensyfikuje je, wzbogaca o nowe rozwiązania.
Wzmożona żywiołowość dzieci w wieku przedszkolnym, ich nadruchliwość i trudności w skupieniu uwagi są w pewnym sensie „usprawiedliwione”, ponieważ są uwarunkowane fizjologicznie. Zjawiska te niestety mogą nasilać się. Wskutek niepokojących zmian środowiskowych, oddziaływujących niekorzystnie nie tylko na zdrowie, ale również na rozwój psychiczny, intelektualny i emocjonalny dzieci. Z powodu występowania nieprawidłowości w postawie ciała już u dzieci 3 – 6 letnich, należy tę aktywność odpowiednio ukierunkować i wprowadzić do niej elementy gimnastyki korekcyjno – kompensacyjnej.

BIBLIOGRAFIA

S. Owczarek, M. Bondarewicz „Zabawy i gry ruchowe w gimnastyce korekcyjnej”, WSiP Warszawa 1998
R. Trześniowski „Zabawy i gry ruchowe”, WSiP Warszawa 1995
E. M. Minczakiewicz „Zabawa i jej wpływ na psychoruchowy rozwój dziecka”, Lider nr 3 2002
M. Kutzner – Kozińska „Proces korygowania wad postawy”
WAWF Warszawa 2001
T. Stasiak „Zagospodarowanie czasu wolnego uczniów przez aktywność ruchową”, Lider nr 7 – 8 2003
B. Ogórska „Ćwiczenia korekcyjne w przedszkolu”, Wychowanie w Przedszkolu nr 7 1990
J. Turlińska – Kępy „Wychowanie fizyczne w przedszkolu”, Lider nr 2 1994
J. Bergier „Zajęcia ruchowe z piłkami dla dzieci 6 – letnich”, Wychowanie w Przedszkolu nr 4 – 5 1990
D. Trzcińska „Dostosowanie ćwiczeń do wieku dzieci w wychowaniu fizycznym i korektywie”, Wychowanie w Przedszkolu nr 1 2000
D. Trzcińska „O próbach kształcenia uwagi podczas zajęć ruchowych”, Wychowanie w Przedszkolu nr 5 2000
T. Hellbrugge „Pierwsze 365 dni życia dziecka”, Fundacja „Promyk słońca” Warszawa 1995

SPIS TREŚCI

WSTĘP
ROZDZIAŁ I
ROZWÓJ PSYCHOMOTORYCZNY DZIECKA
1.1 Rozwój dziecka w pierwszym roku życia.
1.2 Diagnostyka wieku chodzenia u dzieci 2 – letnich.
1.3 Charakterystyka rozwoju psychoruchowego dzieci w wieku przedszkolnym.
ROZDZIAŁ II
CZYNNIKI ŚRODOWISKOWE WARUNKUJĄCE PRAWIDŁOWY ROZWÓJ DZIECKA
2.1 Elementy 24 – godzinnego systemu przeciwdziałania wadom postawy.
ROZDZIAŁ III
WZORZEC PRAWIDŁOWEJ POSTAWY CIAŁA DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM
ROZDZIAŁ IV
GRY I ZABAWY RUCHOWE JAKO PODSTAWOWA FORMA PRACY Z DZIEĆMI 4 – 6 LETNIMI W ZAKRESIE WYCHOWANIA FIZYCZNEGO.
4.1 Pojęcie zabawy i gry ruchowe.
4.2 Funkcje zabaw i gier w procesie kształcenia i wychowania.
4.3 Rodzaje i charakterystyka zabaw i gier ruchowych.
4.4 Znaczenie zabaw i gier w rozwoju dziecka.
ROZDZIAŁ V
WSPÓŁPRACA NA PŁASZCZYŹNIE PRZEDSZKOLE – DOM, NAUCZYCIEL – RODZIC.
PODSUMOWANIE I WNIOSKI

Elżbieta Tołoczko
PRACA DYPLOMOWA
Napisana pod kier. Dr Zbigniew Wollny

Wyższa Szkoła WYchowania Fizycznego i Turystyki w Supraślu

wstecz		dalej »

Menu serwisu

Awans zawodowy

Publikacje nauczycieli

e-ksiązki, e-prasa

Polecamy